Brezilya’da ilk turu ikinci sırada tamamlayan Lula da Silva, seçmen seferberliğiyle farkı kapatarak dördüncü kez devlet başkanı seçildi. Flávio Bolsonaro sonucu tanımadığını ve seçimin iptalini isteyeceğini açıkladı. Lula’yı yeni dönemde sağın güçlendiği Kongre, hayat pahalılığı ve kamu güvenliği sorunları bekliyor.
São Paulo ve Rio de Janeiro’da Lula destekçileri seçim zaferini kutlamak için sokaklara çıkarken, başkent Brasília’da Flávio Bolsonaro sonuçları tanımadığını açıkladı. Brezilya’da 25 Ekim’de yapılan devlet başkanlığı seçiminin ikinci turunu kazanan Luiz Inácio Lula da Silva, ülkeyi dördüncü kez yönetme hakkı elde etti. İlk turu geride tamamlayan Lula’nın dönüşü, Latin Amerika’da sağın güçlendiği bir dönemde gerçekleşti.
Le Monde’un AFP ile hazırladığı habere göre Lula, ilk turdaki sonucun ardından kampanyasını yeniden düzenledi; destekçileri mitinglerden aile içi görüşmelere kadar uzanan bir seferberlikle seçmeni sandığa çağırdı. Seçim gecesinin diğer belirleyici gelişmesi ise ulaşım sorunları üzerine oy verme süresinin uzatılmasıydı. Bolsonaro, sonuçlara itirazını bu karar üzerinden kurdu.
Brezilya Yüksek Seçim Mahkemesinin (TSE) açıkladığı sonuçlara göre Lula, 64 milyon 256 bin 232 oyla geçerli oyların yüzde 51,79’unu aldı. Flávio Bolsonaro’nun oyu 59 milyon 826 bin 41, oy oranı yüzde 48,21 oldu. İki aday arasındaki fark yaklaşık 4,43 milyon oya ulaştı.
İlk turun ardından değişen kampanya
İşçi Partisi’nin (PT) adayı Lula, 4 Ekim’deki ilk turda yüzde 45,16’da kalmış; Liberal Parti’nin (PL) adayı Flávio Bolsonaro yüzde 47,03 ile yarışı önde tamamlamıştı. İkinci turda bu sıralamanın tersine dönmesi, 1989’da doğrudan devlet başkanlığı seçimlerinin yeniden başlamasından bu yana bir ilk oldu.
Lula’nın kampanyası, ilk turun ardından aşırı sağın yeniden iktidara gelmesini önleme çağrısını öne çıkardı. “Bir daha Bolsonaro’ya hayır” sloganıyla düzenlenen gösterilerde eski devlet başkanı Jair Bolsonaro döneminin Covid-19 politikaları, Amazon’daki ormansızlaşma ve kamusal programlardaki kesintiler hatırlatıldı.
Bu çağrı, yakın çevre ilişkileri üzerinden yürütülen bir kampanyayla birleşti. Destekçiler aile üyelerini, arkadaşlarını ve komşularını ikna etmeye; ilk turda oy kullanmayanları sandığa götürmeye çalıştı. Lula da sosyal medya iletişimini değiştirdi, kendi çektiği videolarla seçmene seslendi.
Seçime katılım ikinci turda yükseldi. TSE’nin açıklamasına göre ilk turda yüzde 21,08 olan sandığa gitmeme oranı, ikinci turda yaklaşık yüzde 19,2’ye geriledi. Lula, zaferin ardından yaptığı ilk açıklamada, seçmenleri oy kullanmanın demokrasinin korunması açısından önemine ikna ettiklerini söyledi.
Ulaşım sorunu, oy verme süresi ve itiraz
Seçim gününün son saatlerinde tartışma, bazı kentlerdeki toplu taşıma sorunları üzerinde yoğunlaştı. Lula’nın kampanyası, otobüs hizmetlerindeki aksaklıkların seçmenlerin sandıklara ulaşmasını engellediğini belirterek oy verme süresinin uzatılmasını istedi.
Federal Yüksek Mahkeme yargıcı Cristiano Zanin’in kararıyla oy verme süresi iki saat uzatıldı. Ancak kararın duyurulduğu sırada çok sayıda sandık kapanmıştı. TSE Başkanı Kassio Nunes Marques, kapanmış elektronik sandıkların yeniden açılamaması nedeniyle sayım ve sonuçların işlenmesinde teknik düzenlemeler yapmak zorunda kaldıklarını açıkladı.
Flávio Bolsonaro, bazı sandıklar açık kalırken diğerlerinin kapanmış olmasının seçmenler arasında eşitsizlik yarattığını savundu. Sonucu tanımadığını belirten senatör, hukuk ekibinin seçimin iptalini isteyeceğini söyledi.
Bununla birlikte Bolsonaro’nun kampanyası da şiddetli yağışlardan etkilenen yerlerde oy verme süresinin uzatılması için başvurmuştu. Brezilya Senatosunun haber servisi, bu talebin beş eyaletteki ulaşım güçlükleri ve su baskınlarıyla gerekçelendirildiğini aktardı. Bolsonaro’nun açıklaması, seçim sonrasında yargıya başvurma niyetini ortaya koyuyor; sonuçların iptal edildiği anlamına gelmiyor.
2022’nin gölgesinde yeni bir sonuç tartışması
Sonucu tanımama açıklaması, Brezilya’nın yakın geçmişindeki demokratik krizi yeniden gündeme getirdi. Flávio Bolsonaro’nun babası Jair Bolsonaro, 2022’de Lula karşısında kaybettiği seçimin ardından darbe girişimi planlamak nedeniyle 27 yıl hapis cezasına çarptırılmıştı.
Reuters, oğul Bolsonaro’nun tutumunu bu geçmişle birlikte değerlendirirken Lula’nın yeni dönemde Bolsonaro müttefiklerinin güçlendiği bir Kongre ile karşı karşıya kalacağını vurguladı. Devlet başkanlığı seçimini kazanmak, yasama organındaki güç dengesini Lula lehine değiştirmedi.
Sosyal politikalar ile gündelik hayat arasındaki mesafe
Lula’nın siyasal desteğinin önemli kaynaklarından biri, yoksulluk ve açlıkla mücadele programları. Le Monde/AFP’nin aktardığına göre üçüncü döneminde enflasyon ve işsizlik gerilerken milyonlarca insan açlıktan kurtuldu. Buna rağmen hayat pahalılığı ve güvensizlik duygusu seçmenlerin temel şikâyetleri arasında kalmayı sürdürdü.
Yeni dönemde Lula’nın önündeki mesele, sosyal programların kapsamını ve etkisini bu koşullarda geliştirmek olacak. Sağ ağırlıklı Kongre, ekonomik büyümede yavaşlama beklentisi ve kamu güvenliği üzerindeki baskı, hükümetin hareket alanını daraltıyor. Özellikle emekçi mahallelerinde etkili olan suç örgütleri, güvenlik meselesini gündelik hayatın merkezinde tutuyor.
Seçim sonucu da ülkenin siyasal bölünmüşlüğünü ortaya koyuyor: Geçerli oyların yaklaşık yarısı Bolsonaro’ya gitti. Lula, geniş bir muhalif seçmen kitlesinin bulunduğu ve sağın kurumsal gücünü koruduğu bir ülkede yeni dönemine başlayacak.
Latin Amerika’da sağın yükselişine ara veren sonuç
Lula’nın zaferi, Arjantin, Şili ve bölgenin başka ülkelerinde sağın güçlendiği; ABD Başkanı Donald Trump’ın kendisine yakın yönetimlerle ilişkilerini geliştirmeye çalıştığı bir döneme denk geldi.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Lula’yı kutlayarak iki ülkenin stratejik ortaklığını güçlendirme çağrısı yaptı. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, sonucu demokrasi ve çok taraflılık açısından olumlu karşıladı. Çin de Brezilya halkının tercihine saygı duyduğunu belirterek Lula’yı tebrik etti.
Bu tepkiler, seçimin ticaretten iklim politikasına kadar uzanan uluslararası önemini gösteriyor. Brezilya’nın izleyeceği yön, Latin Amerika’daki siyasal dengelerin yanı sıra Avrupa ve Çin ile ilişkiler açısından da yakından izleniyor.
Lula’nın bir başka geri dönüşü
Yoksul bir çiftçi ailesinden gelen, metal işçiliğinden sendika liderliğine ve devlet başkanlığına uzanan Lula, ilk iki döneminde 2003–2010 arasında ülkeyi yönetti. Daha sonra cezaevine girdi; mahkûmiyetlerinin iptalinin ardından 2022’de yeniden devlet başkanı seçildi.
Bu yargı sürecinde iki ayrı karar belirleyici oldu: Federal Yüksek Mahkeme, Curitiba’daki mahkemenin yetkisizliği nedeniyle mahkûmiyetleri iptal etti; ayrıca eski yargıç Sergio Moro’nun Lula’nın triplex davasında taraflı davrandığına hükmetti.
27 Ekim’de 81 yaşına girecek Lula’nın dördüncü zaferi, uzun siyasal hayatına yeni bir dönem ekliyor. Bu dönemin gündemini, seçmen seferberliğinin yarattığı beklentiler, sosyal politikaların gündelik hayattaki karşılığı ve demokratik kurumlar üzerindeki mücadele belirleyecek.
1871 Paris Komünü, Mayıs 1968, 2026: Yine Fransa, neden Fransa?
Geri dönüşü mümkün kılan katılım
İlk turdaki dezavantajın ardından mitingler, sosyal medya iletişimi ve yakın çevreyi ikna etmeye dayanan çalışmalar birlikte yürüdü. Sandığa gitmeme oranının düşmesi, ikinci turun değişen koşullarından biri oldu.
Seçim sonucuna yönelen itiraz
Flávio Bolsonaro, oy verme süresinin uzatılmasını gerekçe göstererek sonucu tanımadığını açıkladı. Kendi kampanyasının da belirli bölgelerde uzatma istemiş olması, tartışmanın önemli unsurlarından biri.
Yeni dönemin güç dengesi
Lula’nın sosyal politikaları geliştirme hedefi, sağın ağırlığını koruduğu Kongre’de müzakereler gerektirecek. Hayat pahalılığı, kamu güvenliği ve ekonomik büyüme, yeni dönemin başlıca sınavları arasında.
