“Engelli”yi silmek: Kartın adı değişti, hak dili zedelendi

İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin “Engelli Kartı”nın adını “Özel Kart” yapmayı planladığı konuşuluyor. Gerekçe yine tanıdık: “Vatandaş talebi.”

Peki hangi vatandaş? Hangi hak örgütü? Hangi katılımcı süreç?

Türkiye’de siyaset uzun süredir yapısal sorunları çözmek yerine kavramları yumuşatma yöntemine başvuruyor. Bu adım da o eğilimin yerel ölçekteki bir yansıması olma riskini taşıyor. Çünkü mesele kelime değil; mesele eşit yurttaşlık.

“Engelli” kelimesini kamusal alandan çekmek, engelleri ortadan kaldırmıyor.

Erişilemeyen kaldırımlar duruyor.

Çalışmayan asansörler duruyor.

Göstermelik rampalar duruyor.

Ama kartın üstündeki kelime değişiyor.

Bu yaklaşım, hak siyasetini görünürlükten sembole taşıma riskidir. Hak, “özel” değildir. Hak, lütuf değildir. Hak, anayasal ve kamusal bir yükümlülüktür. Sosyal belediyecilik, incitmemekle değil; eşitlemekle ölçülür.

Eğer toplumda “engelli” kelimesine dair bir rahatsızlık varsa, bunu perdelemek değil, dönüştürmek gerekir. Çünkü eşitlik, kavramı silerek değil; ayrımcılığı ortadan kaldırarak sağlanır. “Özel” demek, kulağa nazik gelebilir. Fakat siyaset dilinde bazen en nazik kelimeler en sert gerçekleri örter.

Burada asıl soru şudur: Bu değişiklik, hak mücadelesini güçlendirecek mi; yoksa talepleri sembolik bir zemine mi çekecek?

Gerçek bir sosyal politika şu adımlarla olur:

Engelli bireylerin ve bağımsız hak örgütlerinin katıldığı şeffaf bir danışma süreci.

Kentsel erişilebilirlik için takvimlendirilmiş, bütçesi açıklanmış somut bir eylem planı.

Toplu taşıma, kamu binaları ve dijital hizmetlerde ölçülebilir erişilebilirlik standartları.

Sadece kartın adını değil, kentin düzenini değiştirme iradesi.

Eşit yurttaşlık, kategorileri yumuşatarak değil; engelleri kaldırarak kurulur.

Kartın adı “özel” olabilir.

Ama yurttaşlık özel değildir.

Yurttaşlık eşittir.

Ve eğer bu eşitlik sağlanmıyorsa, mesele kelimede değil; zihniyettedir.