Özgür Özel, ABD merkezli Newsweek dergisinde yayımlanan makalesinde Türkiye’deki demokrasi krizini, NATO ve Avrupa güvenliği bakımından da sonuçlar doğurabilecek bir istikrar sorunu olarak ele aldı. Yazıda, muhalefete yönelik yargı süreçleri ve siyasal alanın daralması, Türkiye’nin uluslararası konumu üzerinden değerlendirildi.
Özel, Türkiye’nin Karadeniz, Doğu Akdeniz, Ortadoğu ve Avrupa güvenliği açısından taşıdığı stratejik konuma dikkat çekerek, demokratik kanalların kapanmasının ülke içinde olduğu kadar bölgesel ölçekte de istikrarsızlık yaratabileceğini savundu. Özgür Özel, özellikle Ekrem İmamoğlu’nun tutukluluğu, CHP’li belediye başkanları ve yöneticilerine dönük yargı süreçleri ile CHP’nin 2023 kurultayına ilişkin “mutlak butlan” tartışmasını bu çerçevede değerlendirdi.
Güvenlik diliyle kurulan demokrasi anlatısı
Makalenin ana iddiası, Türkiye’de demokratik gerilemenin artık yalnızca iç siyaset başlığı altında değerlendirilemeyeceği yönünde. Özel’e göre Türkiye’nin NATO içindeki askeri ağırlığı, Karadeniz’deki konumu ve Avrupa güvenliğiyle ilişkisi, ülkedeki siyasal krizi uluslararası güvenlik meselesine dönüştürüyor.
Bu yaklaşım, Türkiye’deki demokratik gerilemeyi uluslararası kamuoyuna anlatma çabası bakımından anlaşılabilir bir siyasal tercih olarak görülebilir. Ancak aynı tercih, demokrasi talebinin hangi zeminde kurulacağı sorusunu da gündeme getiriyor. Çünkü yazıda demokrasi, ağırlıklı olarak yurttaşların siyasal hakları ve halk egemenliği üzerinden değil, Türkiye’nin Batı güvenlik mimarisindeki rolü üzerinden gerekçelendiriliyor.
Demokrasi NATO üzerinden gerekçelendirilemez
Türkiye’de demokrasi talebi, NATO’daki konum, Karadeniz dengesi ya da Avrupa güvenliği üzerinden gerekçelendirilemez. Bu başlıklar devletlerarası güç hesaplarının konusu olabilir; demokrasi ise yurttaşların eşit siyasal hakları, halk egemenliği ve kendi geleceğini belirleme iradesiyle ilgilidir.
Bu nedenle Türkiye’de demokratik gerilemenin asıl sonucu, NATO’nun güvenlik kapasitesindeki muhtemel aşınma değil; seçme ve seçilme hakkının, yargı bağımsızlığının, yerel demokrasi mekanizmalarının ve siyasal temsil kanallarının zayıflamasıdır.
Bir yurttaşın oyunun değerli olması için NATO’nun buna ihtiyaç duyması gerekmez. Bir belediye başkanının seçilmiş olmasının anlamı Avrupa güvenliğiyle açıklanamaz. Hukuk devletinin gerekliliği, askeri ittifakların istikrarından değil, insanların özgür ve eşit yaşayabilme hakkından doğar.
Muhalefetin dili neden önemli?
Özel’in yazısı, Türkiye’de muhalefetin karşı karşıya olduğu baskı ortamını uluslararası görünürlüğe taşıması bakımından anlaşılabilir. Ancak siyasal mücadelede yalnızca neyin anlatıldığı değil, hangi kavramlarla anlatıldığı da belirleyici.
Demokrasi talebinin NATO ve Avrupa güvenliği üzerinden kurulması, iktidarın uzun süredir kullandığı “dış müdahale” ve “milli iradenin dışarıya şikâyet edilmesi” söylemlerine alan açma riski taşıyor. Bu risk, muhalefetin demokratik meşruiyetini zayıflatmak zorunda değil; ancak kullanılan dilin daha dikkatli kurulmasını gerektiriyor.
Türkiye’de demokratikleşme ihtiyacının kaynağı Washington’un, Brüksel’in ya da NATO karargâhının kaygıları değil; yurttaşların temsil, adalet, geçim, özgürlük ve siyasal güvence ihtiyacıdır.
Özgür Özel’in Newsweek yazısı, Türkiye’deki siyasal krizi uluslararası kamuoyuna taşıyan önemli bir metin. Ancak yazının NATO ve güvenlik vurgusu, muhalefetin demokrasi talebini hangi zeminde kuracağına dair daha geniş bir tartışmayı da beraberinde getiriyor.
Türkiye’de demokrasi savunulacaksa, bunun temel gerekçesi NATO’nun geleceği değil, halkın geleceği olmalıdır.
Öfke parlayabilir; siyaset yön kurar: Mutlak butlan tartışması neyi açığa çıkardı?
Tartışmanın özü
Özgür Özel’in Newsweek yazısı, Türkiye’deki demokrasi krizini NATO ve Avrupa güvenliğiyle ilişkilendiriyor. Bu yaklaşım, krizi uluslararası kamuoyuna anlatırken aynı zamanda demokrasinin hangi gerekçeyle savunulacağı sorusunu gündeme getiriyor.
Neden önemli?
Demokrasi, askeri ittifakların istikrar ihtiyacına indirgenemeyecek kadar temel bir siyasal hak alanıdır. Türkiye’de demokratikleşme talebinin meşruiyeti, yurttaşların kendi gelecekleri üzerinde söz sahibi olma hakkından doğar.
Okuma notu
Bu metin, Özgür Özel’in Newsweek makalesindeki demokrasi ve güvenlik ilişkisini eleştirel biçimde değerlendiriyor; yazıdaki baskı ve yargı müdahalesi tespitlerini değil, bu tespitlerin NATO merkezli anlatımını tartışmaya açıyor.
Jacobin’den ana muhalefete sınıf ve strateji eleştirisi: CHP yenilgiyi erdem mi sanıyor?
