CHP’ye yönelik kayyım tartışmaları, siyasi operasyonlar, Mutlak Butan ve parti iradesini etkisizleştirmeye dönük girişimler, Türkiye’de demokratik siyasetin karşı karşıya olduğu yapısal sorunları bir kez daha görünür hale getirmiştir. CHP’nin bu müdahalelere karşı geliştirdiği direnç önemlidir; çünkü mesele yalnızca bir partinin kurumsal geleceği değil, halk iradesinin ve demokratik siyasetin kendisinin savunulmasıdır. CHP tabanının son dönemde daha görünür bir muhalefet pratiği geliştirmesi de bu açıdan dikkat çekicidir.
Devleti kuran partinin dönüşüm sancısı
Ancak bu tabloyu yalnızca iktidar-muhalefet ekseninde okumak yetersiz kalır. Türkiye’de demokratikleşme krizi, tek bir dönemin değil, uzun tarihsel bir devlet geleneğinin ürünüdür. Merkeziyetçi siyasal yapı, toplumun yukarıdan biçimlendirilmesi, farklı kimlik ve taleplerin güvenlikçi reflekslerle yönetilmesi ve siyasal alanın sürekli kontrol altında tutulması, farklı dönemlerde farklı aktörler tarafından yeniden üretilmiştir. Bu bağlamda CHP de yalnızca bu düzenin karşısında konumlanan bir aktör değil; zaman zaman bu düzenin kurucu ve taşıyıcı unsurlarından biri olmuş, yani statükonun da temsilcisi haline gelmiş bir siyasal gelenek taşımaktadır. Bu nedenle CHP içindeki bugünkü dönüşüm tartışmaları, yalnızca dışarıya karşı bir muhalefet meselesi değil, aynı zamanda içeride yürüyen bir hesaplaşmadır.
Bu tarihsel-siyasal konumlanma, aslında daha geniş bir sistemik dönüşüm sürecinin parçasıdır. Sistem dönüşüm sancıları yaşarken, “devleti kuran parti”nin benzer sancıları yaşaması son derece normaldir. Bu durum bir tesadüf değil, devlet-toplum ilişkilerinin yeniden kurulduğu dönemlerde kaçınılmaz olarak ortaya çıkan gerilimlerin sonucudur.
CHP’nin Seçilmiş Genel Başkanı Özgür Özel ve ekibinin konumu tam da bu gerilim hattında şekillenmektedir. Çünkü Özgür Özel ve ekibi, bir yandan iktidarın baskı politikalarına karşı demokratik siyaseti savunurken, diğer yandan da partisinin tarihsel olarak taşıdığı statükocu mirasla ve bu mirasın ürettiği siyasal alışkanlıklarla mücadele etmektedir. Bu mücadele çok katmanlıdır: partinin kurduğu ve zamanla yerleşikleşmiş siyasal sistemine karşı bir eleştiri, partinin iç güç dengelerine karşı bir yenilenme çabası, genel siyasal statükoya karşı bir itiraz ve en önemlisi taban içinde yerleşmiş milliyetçi ve devlet-merkezli siyasal reflekslerle bir yüzleşme süreci.
Bu yönüyle CHP’deki dönüşüm, klasik bir liderlik değişimi değil; aynı anda hem kurumsal hem toplumsal hem de zihinsel bir yeniden konumlanma sürecidir.
Eski fabrika ayarları neden yetmez?
Tam da bu nedenle çözüm, Türkiye’yi eski “fabrika ayarlarına” döndürmek değildir. Çünkü bugünün sorunlarının önemli bir kısmı zaten o ayarlar içerisinde üretilmiştir. Demokrasi krizine verilecek cevap, geçmişi restore etmek değil, yeni bir demokratik düzen kurmak olmalıdır. Başka bir ifadeyle mesele eski fabrikanın bakımını yapmak değil, yeni bir fabrika kurmaktır. Daha özgürlükçü, daha çoğulcu, yerel demokrasiyi güçlendiren ve farklı kimliklerin eşit yurttaşlık temelinde kendilerini ifade edebildiği bir siyasal düzen ihtiyacı ortadadır.
Tabanla yüzleşmeden dönüşüm olmaz
Bu dönüşümün en kritik boyutlarından biri CHP tabanıdır. Özellikle Kürt meselesi gibi tarihsel olarak yüksek gerilim üretmiş alanlarda toplumsal algıların dönüşmesi kolay değildir. Bu nedenle CHP’nin dönüşümü, yalnızca parti yönetiminin kararlarıyla değil, tabanla kurulan sürekli bir siyasal ilişki üzerinden mümkündür. Ancak bu süreç aynı zamanda taban içinde yerleşmiş milliyetçi ve devlet-merkezli siyasal reflekslerle de yüzleşmeyi zorunlu kılar. Demokratikleşme yalnızca siyasal söylemin genişlemesi değil, aynı zamanda bu tür yerleşik yargıların sorgulanması ve aşılması anlamına gelir. Bu nedenle dönüşüm, hem yukarıdan aşağıya hem de aşağıdan yukarıya işleyen çift yönlü bir süreçtir.
Burada Özgür Özel ve ekibinin önünde önemli bir sorumluluk bulunmaktadır. CHP tabanının Kürt sorununa, yerel demokrasiye ve Türkiye’nin çoğulcu toplumsal yapısına ilişkin daha demokratik bir perspektif geliştirmesi kendiliğinden gerçekleşmeyecektir. Bunun için siyasal cesaret, kararlılık ve uzun soluklu bir toplumsal çalışma gerekmektedir. Son yıllarda CHP ile DEM Parti arasında kurulan ilişkiler, yerel seçimlerde ortaya çıkan kent uzlaşısı deneyimleri ve farklı toplumsal kesimlerin ortak demokratik zeminlerde buluşması bu açıdan önemli imkânlar yaratmıştır.
Kent uzlaşısı: Seçim taktiğinden toplumsal temasa
Kent uzlaşısı gibi pratikler yalnızca seçim stratejileri değil, aynı zamanda toplumsal temas ve karşılıklı tanıma süreçleridir. Eğer bu ilişkiler kısa vadeli taktik alanların ötesine taşınabilir ve demokratikleşme perspektifi içinde kalıcılaştırılabilirse, yalnızca partiler arası ilişkiler değil, toplumsal algılar da dönüşebilir. CHP tabanındaki değişim de büyük ölçüde bu tür ortak deneyimler üzerinden gelişecektir.
Bununla birlikte, CHP’de yaşanan bu süreç hakkında aşırı iyimser beklentiler geliştirmek de gerçekçi değildir. Türkiye siyasetinin tarihsel deneyimi, değişim iddiasıyla başlayan birçok sürecin sistemin sınırlarına çarparak geri döndüğünü göstermektedir. Bu nedenle ihtiyatlı bir iyimserlik daha doğru bir tutumdur.
İhtiyatlı iyimserlik ve yeni demokratik düzen
En doğru yaklaşım, ne umutsuzluğa kapılmak ne de aşırı iyimser beklentiler üretmektir.
Demokratikleşme yönünde atılan adımları desteklemek, yeni imkânları görmek, ancak eleştirel mesafeyi de korumak gerekir. Çünkü Türkiye’nin ihtiyacı olan şey yalnızca bir iktidar değişikliği değil, siyaset yapma biçiminin değişmesidir. CHP’nin bugün verdiği mücadele, eğer demokratik hakları yalnızca kendi seçmeni için değil herkes için savunan, Kürt meselesini demokratik çözüm perspektifiyle ele alan ve toplumsal çoğulculuğu kurucu bir değer olarak benimseyen bir hatta evrilirse tarihsel bir anlam kazanabilir.
Yeni fabrika: Demokratik cumhuriyetin imkânı
Sonuç olarak mesele, eski düzeni yeniden kurmak değil, yeni bir demokratik düzen inşa etmektir. Türkiye’nin ihtiyacı fabrika ayarlarına dönmek değil, yeni bir fabrika kurmaktır. Türklerin, Kürtlerin, Alevilerin, kadınların, gençlerin ve tüm toplumsal kesimlerin eşit söz ve karar sahibi olduğu bir demokratik cumhuriyet fikri ancak böyle bir dönüşümle hayat bulabilir. Bugün görünen imkânlar bu yönde temkinli bir iyimserlik için gerekçe sunmaktadır. Ancak bu iyimserliğin dayanağı kişiler ya da partiler değil; toplumun demokrasi, eşitlik ve özgürlük talebinde göstereceği kararlılık olacaktır. Yeni fabrikanın kurulup kurulamayacağını belirleyecek olan esas güç de budur.
Öfke parlayabilir; siyaset yön kurar: Mutlak butlan tartışması neyi açığa çıkardı?
Dönüşüm yalnızca liderlik meselesi değil
Yazı, CHP’de yaşanan süreci bir liderlik değişimi veya güncel parti içi mücadele olarak değil, daha geniş bir devlet-toplum ilişkileri bağlamında değerlendiriyor.
Demokratikleşme tabanın da dönüşümünü gerektiriyor
Demokratikleşmenin yalnızca parti yönetimlerinin kararlarıyla değil, toplumsal algılar ve siyasal reflekslerin değişimiyle mümkün olacağını savunuyor.
Yeni bir siyasal düzen tartışması açıyor
Metin, Türkiye’nin ihtiyacının yalnızca iktidar değişimi olmadığını; daha çoğulcu, daha yerel ve daha demokratik bir siyasal düzen ihtiyacını tartışmaya açıyor.
Jacobin’den ana muhalefete sınıf ve strateji eleştirisi: CHP yenilgiyi erdem mi sanıyor?
