Direnişleri çağıran belirli örüntüler olur. 89 Bahar Eylemleri’nin gelişinden önce işçi sınıfının hareketliliği çok konuşulur. Gezi Direnişi’nden önce salon toplantıları çok sıklaşmıştı ve AKP’li isimlere karşı irili ufaklı müdahaleler vardı. Sürekli değişen çağın koşulları örüntüleri başka alanlara götürebiliyor. Ben birini yakaladığımı düşünüyorum.
Logosunu geri çeken lüks
Cem Boyner birkaç ay önce liberal demokrat bir pozisyona oturan Oksijen’in YouTube kanalında Elif Ergu Demiral’in konuğu olmuştu. “Bu devirde yeni işe girilir mi?” başlığıyla yayınlanan röportajı biri dağınık, diğeri dikkatle iki kez izledim. Videonun özeti şu: dünya ekonomik bir daralma ve krizlere gebeyken Boyner yeni markası Communité’de var olup olmadığını bilmediğimiz bir kitleyi yeni bir stratejiyle müşteri haline getirmek istiyor. Ancak röportajdaki detaylar oldukça enteresan. Bir analojiyle Boyner’i avcı, erişmek istediği kitleyi av olarak konumlandırdığımızda ki burjuva ile sınıf arasındaki ilişki (sınıfın pratiklerinden bağımsız olsa dahi) çoğu zaman böyle tasvir edilebilir; avcı ilk kez bu kadar tedirgin. Çünkü avın, yani sınıfın tarifinin çok zor olduğu enteresan bir dönemeçten geçiyoruz.
Quiet luxury bir sınıfsallığı temsil ediyor olabilir. Buna göre orta üst sınıflar markaların görünmediği, belirli bir ölçüde dışlandığı/sadece ürünün kalitesiyle ilişkilenildiği yeni bir trend talep ediyor. Bu kalitenin logolanmasını istemiyorlar. Cem Boyner’in fark ettiği şey de bu. Ancak bu tavır beraberinde (çok yoğun olması ve burjuvazi için tehlike arz etmesi nedeniyle bu tabiri kullanıyorum) söz gelimi bir sınıf kinini barındırıyor mu? Bu tavır orta sınıfları yerlerinden ve pratiklerinden ayırıp herkesin bu yeni ve nadide alana birikmesine neden olacak mı? Ve en önemlisi burjuvazi bütün bu alanı bir pazar haline getirebilecek mi? İşte bu güçlü sorular beraberinde dünyanın en azından bir bölümünün nereye gideceğinin bir ön gösterimi olabilir.
Fransa’da sokak ve sandık
Communité örüntüsü yeni bir direnişi arkasından getirdi. Fransa, 68’den bu yana en güçlü sokak gösterilerine şahit oluyor. Avrupa için yeni olmayan bu direnişin içinde yeni bazı şeyler de oldu. Fransa burjuvazisinin güçlü markaları yağmalamanın mağduru oldu. Zenginlerin üzüleceği şeyler yaşandı. Fransa’da güçlü merkez düzen dışı partileri bile bu yağmalamaları kınamak zorunda kaldı. Macron ve Le Pen’in temel tezleri yağmalamaların bütün bir direniş alanının temel pratiğine dayandığıydı.
Fransa sokaklarını felce uğratan bu direnişin üstünde sörf yapmak isteyen Boyun Eğmeyenler Hareketi lideri Melenchon ise yağmayla arasına mesafe koydu. Yağma, direniş ve sandık arasındaki ilişki herkesin yapması gerekeni yaptığı bir siyasal kompozisyon yarattı. Gücün ve otoritenin sınırlarını zorlayan yağmacılar, meşru talepleri haykıran direnişçiler ve alanı siyasallaştıran Melenchon. Ecevit’in silahlı mücadeleyi dışarıda bırakan “demokratik sol”una benzeyen bir pozisyonlanma. Ancak işin sandıkla ilgili bölümü bu. Bir de işin siyasal düzeni değiştiren bölümü var.
Avcının belirsizliği
Cem Boyner’in tedirgin avcı hikayesi artık avın yeni pozisyonunu belirliyor. Av kendini gerçekleştirirken hiç acele etmiyor. Üstelik kolay lokma olmadığını söylüyor. Avcının avını ıskalama olasılığı güçleniyor. Avını yakalasa nasıl pişireceğini bilmiyor. Pişirse çeşnisinin ölçüsünde bir sorun çıkabilir. Avcı için işler çetrefilli hale geliyor.
Bütün bunlar toplumun merkezden/düzenin pratiklerinden çekilmesi, merkezin uzağındaki radikallere gitmesi demek. Communité’ye daha fazla kafa yormak gerekiyor. Hem Cem Boyner’in hem de bizim bunu yapmamız gerekiyor.
1871 Paris Komünü, Mayıs 1968, 2026: Yine Fransa, neden Fransa?
Sessiz lüks, tüketim ve sınıf
Sessiz lüks (quiet luxury) nedir?
Sessiz lüks, büyük ve görünür logolar yerine malzeme, tasarım ve ürün kalitesini öne çıkaran tüketim anlayışıdır. Markanın daha az görünür olması, ürünün lüks niteliğinin veya tüketimdeki sınıfsal ayrımların ortadan kalktığı anlamına gelmez.
Communité’nin sessiz lüksle ilişkisi ne?
Cem Boyner’in Communité girişimi, gösterişli logolardan uzaklaşan tüketim beklentilerine sesleniyor. Buradaki temel soru, mevcut lüks markalara mesafe koyan tüketicilerin yeni bir pazarın müşterilerine dönüştürülüp dönüştürülemeyeceği.
Logolardan uzaklaşmak sınıfsal bir tepki mi?
Gösterişli markalardan uzaklaşmak, değişen beğenilerin veya toplumsal huzursuzluğun işareti olabilir. Ancak bir tüketim tercihini doğrudan sınıfsal karşı çıkış saymak için yeterli değildir; aynı tercih, lüks tüketimin farklı bir biçimde sürmesini de sağlayabilir.
Tüketimdeki değişimle sokak direnişi arasında nasıl bir bağ kurulabilir?
Her ikisi de mevcut alışkanlıklardan ve kurumlardan uzaklaşma ihtimalini düşündürebilir; aralarında doğrudan bir neden-sonuç ilişkisi bulunduğu ise söylenemez. Belirleyici soru, biriken huzursuzluğun yeni tüketim alanları içinde karşılık mı bulacağı, yoksa siyasal düzeni zorlayan kolektif bir harekete mi dönüşeceğidir.
Sokak direnişi ile sandık siyaseti neden aynı şey değil?
Sokakta ortaya çıkan talepler ve eylem biçimleri, seçimlere katılan partilerin benimsediği yöntemlerle bütünüyle örtüşmeyebilir. Fransa’da Mélenchon’un protestoları desteklerken yağmaya mesafe koyması, toplumsal tepki ile seçim siyaseti arasındaki bu gerilimin bir örneğidir.
Sifonoforlaşmak: Ulus-devletin karşısında başka bir toplum ontolojisi
